کبودان

به بهانه ی سال روز درگذشت سهراب سپهری و روز بزرگ داشت سعدی

     یکم اردی بهشت برابر است با درگذشت سهراب سپهری ( نقاش و شاعر ). او زود هنگام و در سن پنجاه و دو ساله گی ( سال 1359 ) درگذشت و در مشهد اردهال از توابع کاشان به خاک سپرده شد.

     سهراب سپهری از جمله شاعرانی است که هرگز نتوانسته ام کم ترین پیوند و رابطه ای بین خود و شعر او برقرار کنم؛ چرا که اکثر قریب به اتفاق شعرهای سهراب ارتباطی با دنیایی که من و هم نسلانم در آن زنده گی می کنیم ندارد. او از دنیاها و فضاهایی صحبت می کند که هزاران فرسنگ با زنده گی ما آدمیان فاصله دارد.

     چون پیش از این و در همین گاه نوشت مطلب مفصلی ( سراب سهراب و صدای پای خواب، در بخش نوشته های پیشین آبان 86 ) پیرامون شعر سپهری نوشته ام از توضیح بیش تر خودداری می ورزم و علاقه مندان به او و منتقدین به این نظر را، به آن مقاله ارجاع می دهم تا اگر قضاوتی دارند پس از خواندن آن به طرح نظر بپردازند.

     بهانه ی سال روز درگذشتش را شعری از کتاب « مرگ رنگ »، (نخستین شعر هشت کتاب) انتخاب کردم، با عنوان « در قیر شب » که از معدود شعرهای سهراب با مضامین اجتماعی است و می توان بر خلاف غالب شعرهایش، رگه هایی از سرنوشت و اوضاع زنده گی اجتماعی آدمیان را در آن مشاهده کرد.

          در قیر شب

     دیرگاهی است در این تنهایی

     رنگ خاموشی در طرح لب است.

     بانگی از دور مرا می خواند،

     لیک پاهایم در قیر شب است.

      رخنه ای نیست در این تاریکی :

     در و دیوار به هم پیوسته.

     سایه ای لغزد اگر روی زمین

     نقش وهمی است ز بندی رسته.

     نفس آدم ها

     سر به سر افسرده است.

     روزگاری است در این گوشه ی پژمرده هوا

     هر نشاطی مرده است.

     دست جادویی شب

     در به روی من و غم می بندد.

     می کنم هر چه تلاش،

     او به من می خندد.

     نقش هایی که کشیدم در روز،

     شب ز راه آمد و با دود اندود.

     طرح هایی که فکندم در شب،
     روز پیدا شد و با پنبه زدود.

     دیرگاهی است که چون من همه را

     رنگ خاموشی در طرح لب است.

     جنبشی نیست در این خاموشی :

     دست ها، پاها در قیر شب است.

     نیز:

     اول اردی بهشت، روز بزرگ داشت سعدی شیرازی است. بخوانیم با هم شعری از او را :

     شنیدم که از نیک مردی فقیر                     دل آزرده شد پادشاهی کبیر

     مگر بر زبانش حقی رفته بود                      ز گردن کشی بر وی آشفته بود

     به زندان فرستادش از بارگاه                       که زور آزمای است بازوی جاه

     ز یاران کسی گفتش اندر نهفت                   مصالح نبود این سخن گفت، گفت

     رسانیدن امر حق طاعتست                        ز زندان نترسم که یک ساعت است

     همان دم که در خفیه این راز رفت                  حکایت به گوش ملک باز رفت

     بخندید کو ظن بیهوده بُـــرد                           نداند که خواهد در این حبس مُرد

     غلامی به درویش بُرد این پیام                       بگفتا به خسرو بگو، ای غلام

     مرا بار غم بر دل ریش نیست                        که دنیا همین ساعتی بیش نیست

     نه گر دستگیری کنی خرمم                          نه گر سر بُری بر دل آید غمم

     تو گر کامرانی به فرمان و گنج                        دگر کس فرو مانده در ضعف و رنج

     به دروازه ی مرگ چون در شویم                     به یک هفته با هم برابر شویم

     منه دل بر این دولت پنج روز                           به دود دل خلق خود را مسوز

     نه پیش از تو بیش از تو اندوختند                     به بیداد کردن جهان سوختند

     چنان زی که ذکرت به تحسین کنند                  چو مُردی، نه بر گور نفرین کنند

     نباید به رسم بد آیین نهاد                              که گویند لعنت بر آن کاین نهاد

     و گر بر سر آید خداوند زور                              نه زیرش کند عاقبت خاک گور

     بفرمود دل تنگ روی از جفا                             که بیرون کنندش زبان از قفا

     چنین گفت مرد حقایق شناس                        کزین هم که گفتی ندارم هراس

     من از بی زبانی ندارم غمی                           که دانم که ناگفته ماند همی

     اگر بینوایی برم ور ستم                                گرم عاقبت خیر باشد چه غم

     عروسی بود نوبت ماتمت                               گرت نیک روزی بود خاتمت